Korkutucu Özgürlük

Kişiden kişiye değişen öznel bir anlamı olduğu iddia edilse de, en eski kavramlardan birisi olarak özgürlük; insanın herhangi bir yönlendirici unsura maruz kalmadan seçim yapabilmesidir. Ancak etki-tepki yasasıyla işleyen fiziksel dünyada, her hareketin bir sonucu vardır. İşte öngörülebilen bu sonuçları -tüm olasılıklarıyla- kabul edebilmek, yani sorumluluk alabilmek, özgürlüğün doğal sonucudur. Kişi istese de istemese de, dış etkenlere maruz kalmadan gerçekleştirdiği hareketin sonuçlarına maruz kalacaktır.

Kısaca; köleden daha ziyade efendi cezalandırılır, çünkü özgürlük efendinindir. Çoğu zaman bunun bilincinde olan efendi, köşeye sıkıştığında köleyi özgürmüş gibi göstererek sorumluluktan sıyrılabilir. Yine de masum birinin cezalandırılmasından -sağlıklı bir zihin yapısını baz alınarak- doğan vicdani yük de özgürce yapılan hareketin sonucudur denebilir.

Özgürlüğün korkutuculuğu hakkında felsefi yorumlara bakmadan önce, atasözlerine/deyimlere bakabiliriz. Örneğin “azıcık aşım, ağrısız başım” denir Türkiye’nin çoğu evinde. Bu cümle azla yetinip, çoğu elde edebilmenin getirdiği tüm sorumlulardan azade olma anlayışının tasviridir. Bu atasözünü, çalıştığı iş yerinde yükselmek isteyen ama yöneticilik sorumluluğunu almaktan korkan biri, kendini teselli ederken gayet de kullanabilir.

Özgürlük hakkında, kişinin seçim yapabilmesidir demiştik. Peki bir düşünelim, kaçınız istediği mesleği icra ediyor? Kaçınız “garanti para” kazandıracak işi seçerken -sonuçta bunu seçmek de sizin özgürlüğünüz- faydacı bir yaklaşımdan daha çok, ailenize karşı duyduğunuz aidiyet hissiyle hareket ettiniz? Kaçtığınız sorumluluk az para kazanma riskinden ziyade, ailenizin “ben demiştim” demesiydi. Sırf bu sorumluluğu, yani kendi sorumluluğunuzu almamak için ailenizin size çizdiği çizelgeyi takip etme özgürlüğünüzü kullandınız. Yani gerçekten özgür olmayı istemediniz, isteseniz cesaret edemediniz.

İşte, Sigmund Freud’un dediği gibi: “İnsanların çoğu özgürlüğü gerçekten istemezler, çünkü özgürlük sorumluluk gerektirir ve insanların çoğu da bundan korkar.”.